Atak rentgenowski: jak widzieć przez figury w szachach

Wieże, gońce i hetmany mają długie ręce, a te ręce nie przestają działać tylko dlatego, że coś stoi im na drodze. Atak rentgenowski, nazywany też prześwietleniem, to sytuacja, w której figura dalekiego zasięgu atakuje albo broni pola przez bierkę przeciwnika. Zasłona na razie ukrywa to połączenie, ale gdy tylko się ruszy albo zostanie zbita, linia się otwiera, a figura za nią budzi się do życia.

To jedna z najbardziej podstępnych taktyk na szachownicy, bo kluczowa figura wygląda na bezczynną. Wzrok zatrzymuje się na pierwszej bierce na linii. Myślenie rentgenowskie oznacza patrzenie o jedną bierkę dalej.

Jak działa atak rentgenowski

Wyobraź sobie otwartą linię d. Białe mają wieżę na d1, czarne hetmana na d7 i wieżę na d8, a pola od d2 do d6 są puste. Na pierwszy rzut oka biała wieża „widzi” tylko czarnego hetmana. Ale przez hetmana celuje też w d8. Jeśli hetman kiedykolwiek zejdzie z d7, pole d8 znajdzie się pod ostrzałem.

Teraz daj białym hetmana na e7 i postaw obu królów na ostatnich liniach za trzema nieruszonymi pionami: białe Kg1 z pionami f2, g2, h2, czarne Kg8 z pionami f7, g7, h7. Białe grają Hxd8+. Czarne mają dwie odpowiedzi na szacha i obie przegrywają. Jeśli czarne odbiją Hxd8, hetman zszedł z d7 i Wxd8 to mat na ostatniej linii. Jeśli zamiast tego zasłonią się He8, to Hxe8 jest matem. Wieża z d1 ani razu się nie ruszyła, a jednak rozstrzygnęła wszystko, działając przez czarnego hetmana.

Na tym polega istota ataku rentgenowskiego: jedna figura wspiera bicie albo atak na polu, do którego pozornie nie sięga.

Dwa warianty do rozpoznania

• Atak rentgenowski: twoja figura celuje przez bierkę przeciwnika w cel stojący za nią. Gdy przednia bierka zostanie zmuszona do ruchu, cel pada.
• Obrona rentgenowska: twoja figura broni pola przez bierkę przeciwnika. Rywal uważa pole za słabe, bije na nim i odkrywa, że twój obrońca cały czas go pilnował.

Oba mają największe znaczenie przy liczeniu wymian. Pole, które wygląda na atakowane dwa razy i bronione raz, może być w rzeczywistości bronione dwa razy, dzięki figurze schowanej za atakującym.

Sygnały, że w pozycji jest prześwietlenie

• Na otwartej linii albo długiej przekątnej stoją w rzędzie trzy lub więcej bierek.
• Wieże albo hetman i wieża stoją naprzeciw siebie na tej samej linii.
• Ostatnia linia przeciwnika jest słaba i szach na niej byłby decydujący.
• Seria wymian na jednym polu wygląda na wyrównaną, a dalej na tej samej linii stoi jeszcze jakaś figura.

Błędy, które kosztują punkty

Klasyczny błąd to liczenie atakujących i obrońców wyłącznie wśród figur z wolną drogą. Figury ustawione za zasłoną też wchodzą do rachunku, po obu stronach.

Inna pułapka to zapominanie, że bicie może otworzyć linię przeciwnikowi. Zdobywasz piona, jego wieża odbija i nagle jego goniec patrzy na twojego hetmana przez pole, które właśnie zwolniłeś.

Wreszcie niektórzy gracze widzą prześwietlenie, ale grają ruchy w złej kolejności. Zwykle najpierw trzeba zagrać forsowne bicie z szachem, żeby ściągnąć zasłonę z linii, zanim przeciwnik zdąży zareagować.

Jak trenować rentgenowskie spojrzenie

1. Gdy linia albo przekątna jest otwarta, prześledź ją od końca do końca, ignorując bierki pośrodku. Zapytaj, co by się stało, gdyby każda zasłona zniknęła.
2. Przy każdym liczeniu wymian przeliczaj na nowo po każdym biciu. Linia zmienia się za każdym razem, gdy schodzi z niej jakaś bierka.
3. Traktuj ostatnie linie też jak linie. Wymiana na pierwszej albo ósmej linii może otworzyć drogę drugiej figurze, która czekała za pierwszą.

Gdy zaczniesz czytać linie zamiast pojedynczych figur, ataki rentgenowskie staną się dużo łatwiejsze do zauważenia.