Ruch pośredni w szachach: zwischenzug, który zmienia wszystko

Niektóre z najprzyjemniejszych zwycięstw w szachach biorą się z jednej chwili cierpliwości. Przeciwnik coś bije, wszyscy czekają, aż odbijesz, a ty najpierw grasz zupełnie inny ruch: szach, groźbę albo bicie w innym miejscu. Dopiero gdy przeciwnik się z tym upora, odbierasz to, co ci się należy. Taki zaskakujący ruch nazywa się ruchem pośrednim, a szachiści często mówią na niego po niemiecku zwischenzug, czyli „ruch pomiędzy”. Spotkasz też włoską nazwę intermezzo.

Ruch pośredni działa, bo większość wymian liczy się jako stały ciąg: ja biję, ty odbijasz, ja znowu biję. Zwischenzug łamie ten scenariusz. Nie odwołuje odbicia, tylko odkłada je do chwili, w której pozycja wygląda dla ciebie lepiej.

Co sprawia, że ruch staje się pośredni

Ruch pośredni musi spełniać dwa warunki. Po pierwsze musi być na tyle forsujący, żeby przeciwnik nie mógł go zignorować. Klasyczny wybór to szach, ale równie dobrze zadziała atak na hetmana, groźba mata albo zbicie cennej figury. Po drugie pierwotne odbicie musi potem nadal być możliwe. Jeśli w międzyczasie twój cel ucieknie albo dostanie obronę, po prostu oddałeś materiał.

Gdy oba warunki są spełnione, dostajesz darmowy ruch. Przeciwnik zużywa swój ruch na odpowiedź na twoją groźbę, a ty swój na poprawę pozycji, zanim odbijesz.

Krótki przykład

Wyobraź sobie typową grę środkową. Przeciwnik bije gońcem jednego z twoich skoczków, a naturalna odpowiedź to odbicie pionem. Zanim to zrobisz, rozglądasz się i zauważasz, że twój hetman może dać szacha, który jednocześnie atakuje niebronioną wieżę na drugim końcu szachownicy.

Grasz więc szacha. Przeciwnik musi się bronić i nie zdąży przy okazji uratować wieży. Zabierasz wieżę, a jego goniec dalej stoi na polu, na którym był twój skoczek, i czeka na odbicie w następnym ruchu. Zwykła wymiana zamieniła się w zdobycie całej wieży.

Ta sama idea działa w obronie. Jeśli przeciwnik zaczyna wymianę, licząc, że wyciągnie twojego króla na otwartą przestrzeń, szach w odpowiednim momencie może najpierw zepchnąć jego króla na gorsze pole, a wtedy cała kombinacja się sypie.

Sygnały, że kryje się tu ruch pośredni

• Przeciwnik właśnie coś zbił, a twoje „automatyczne” odbicie będzie dostępne także w następnym ruchu.
• Masz do dyspozycji szach, zwłaszcza taki, który atakuje też drugi cel.
• Któraś figura przeciwnika jest niebroniona albo jego król jest odsłonięty.
• Bierka, która biła, nie może łatwo uciec, na przykład dlatego, że jest związana albo otoczona.
• Ostatni ruch przeciwnika stworzył groźbę, na którą możesz odpowiedzieć jeszcze większą groźbą.

Gdzie gracze się mylą

Najczęstszy błąd to rozważanie wyłącznie odbicia. To odruch, a właśnie odruchy ruch pośredni wykorzystuje.

Odwrotny błąd kosztuje tak samo: efektowny szach, który niczego nie daje. Jeśli twój ruch pośredni pozwala przeciwnikowi obronić figurę, uciec nią albo odbić z tempem, straciłeś czas i często także bierkę, którą miałeś odzyskać. Zawsze sprawdź, czy odbicie przetrwa ten objazd.

Uważaj też na ruchy pośrednie przeciwnika. Gdy zaczynasz wymianę, zapytaj, czy przeciwnik może wtrącić szacha, zanim odbije.

Trzy nawyki, które warto wyrobić

1. Przed każdym odbiciem poświęć dwie sekundy na pytanie: „Czy mam najpierw szacha albo większą groźbę?”
2. Licząc wymianę, na każdym etapie wypisz wszystkie ruchy forsujące obu stron, nie tylko bicia.
3. Gdy znajdziesz ruch pośredni, przelicz wariant do końca i upewnij się, że pierwotne bicie wciąż jest możliwe.

Na początku te nawyki wydają się spowalniać grę. Z praktyką staną się tak naturalne jak samo odbicie, a ty zaczniesz widzieć dodatkowe ruchy, o których istnieniu przeciwnicy nawet nie wiedzieli.