Mat Anastazji: skoczek i wieża przypierają króla do krawędzi

Mat Anastazji to piękny przykład dwóch figur, które wykonują zupełnie różne zadania. Skoczek stoi kawałek od króla i po cichu odbiera mu pola ucieczki. Wieża (albo hetman) przechodzi na skraj szachownicy i daje szacha wzdłuż kolumny. Król, ściśnięty między krawędzią, własnym pionem i skoczkiem, nie ma dokąd uciec.

Najczęściej spotkasz go na kolumnie h, przeciwko królowi po roszadzie, a często zaczyna się od spektakularnej ofiary hetmana.

Anatomia mata

Oto typowy obraz. Czarny król stoi na h7, a na g7 ma własnego piona. Biały skoczek zajmuje e7, skąd kontroluje zarówno g8, jak i g6. Biała wieża szachuje króla z kolumny h, na przykład z h5.

Teraz policz pola, na które król mógłby uciec:

• g8 i g6 kontroluje skoczek.
• h8 i h6 leżą na kolumnie h, więc pilnuje ich wieża.
• g7 zajmuje jego własny pion.

Jeśli czarne nie mogą zbić wieży ani zasłonić się na kolumnie h, to mat. Ten sam mat działa z hetmanem zamiast wieży, a w lustrzanym odbiciu także na kolumnie a.

Jak zwykle przebiega atak

Kluczem jest skoczek na e7. Często trafia tam z szachem, z d5 lub f5, albo po biciu na e7. Gdy już tam stoi, zadaj sobie pytanie: czy mogę otworzyć kolumnę h i postawić na niej ciężką figurę?

Klasyczna kombinacja matująca to ofiara hetmana na h7. Wyobraź sobie czarnego króla na h8 za pionami na g7 i h7 (często dopiero co zagnanego tam szachem Se7+), białego skoczka na e7 i wieżę gotową przejść na kolumnę h. Białe grają Hxh7+! Król musi bić, Kxh7, bo pole g8 kontroluje skoczek, a potem wieża daje mata: Wh3# albo Wh5#, zależnie od tego, gdzie czekała. Ofiara usuwa piona h7, który osłaniał króla, i wciąga króla na otwartą kolumnę.

Czasem kolumna h jest już otwarta i wystarczy zwykły przerzut wieży. Tak czy inaczej kolejność jest stała: najpierw skoczek na miejscu, potem otwarcie kolumny, na końcu szach.

Typowe błędy

Atakujący czasem oddają hetmana, zanim sprawdzą, czy wieża naprawdę dotrze na kolumnę h jednym ruchem. Jeśli wieża potrzebuje dwóch ruchów, obrońca dostaje darmowe tempo na ucieczkę, zasłonę albo kontratak. Sprawdź też, czy żadna figura obrońcy nie może zasłonić kolumny h ani zbić wieży.

Obrońcy często nie doceniają samotnego skoczka na e7. Wygląda niegroźnie, bo nie atakuje niczego cennego, a jednak kontroluje dwa pola, których król rozpaczliwie potrzebuje. Wczesne pozbycie się tego skoczka, nawet kosztem odrobiny materiału, bywa jedynym ratunkiem. Inny błąd w obronie to zostawienie kolumny h bez ochrony, na przykład bez wieży na ostatniej linii, która mogłaby przejść na h8.

Trzy nawyki, które pomagają

1. Zauważaj placówki na e7 i e2. Gdy twój skoczek wyląduje na jednej z nich obok króla po roszadzie, od razu sprawdź, co daje ofiara na h7 lub h2.
2. Pamiętaj o przerzucie wieży. Wieża na trzeciej linii (Wf3-h3 albo We3-h3) to najczęstsza droga do tego mata.
3. Licz pola ucieczki, nie atakujące figury. Dwie figury wystarczą, jeśli kontrolują każde pole. Nie zrażaj się tym, że obrońca ma wokół króla więcej materiału.

Za pierwszym razem mat Anastazji wygląda jak magiczna sztuczka, ale po kilku zadaniach obraz „skoczek na e7 plus otwarta kolumna h” rozpoznasz bez trudu.