Zadania w aplikacji: 1001
Roszadę zwykle traktuje się jako ruch dla bezpieczeństwa: król chowa się w rogu, a wieża zbliża się do centrum. W zadaniach z roszadą chodzi o coś więcej. Roszada jest tu rozwiązaniem, bo wprowadza wieżę do gry z tempem, daje szacha, pozwala uniknąć taktyki albo nawet matuje. To jedyny ruch w szachach, w którym ruszają się naraz dwie figury, więc łatwo go przeoczyć podczas liczenia.
Przepisy, które trzeba znać
Roszada jest możliwa tylko wtedy, gdy spełnione są wszystkie te warunki:
- Ani król, ani wieża biorąca udział w roszadzie nie ruszyły się wcześniej w partii.
- Wszystkie pola między królem a tą wieżą są puste.
- Król nie jest w szachu.
- Król nie przechodzi przez pole atakowane przez figurę przeciwnika i nie staje na takim polu.
Król przesuwa się o dwa pola w stronę wieży, a wieża przeskakuje na pole, przez które przeszedł król. Krótka roszada (O-O) stawia białego króla na g1, a wieżę na f1, długa roszada (O-O-O) stawia króla na c1, a wieżę na d1. Czarne robią roszadę tak samo na ósmej linii.
Kilka szczegółów wraca w zadaniach raz po raz. Sama wieża może być atakowana w chwili roszady. Przy długiej roszadzie wieża może też przejść przez atakowane pole, bo liczy się tylko droga króla: gdy goniec przeciwnika atakuje b1, białe nadal mogą zrobić długą roszadę, o ile d1 i c1 są bezpieczne. A prawo do roszady przepada na zawsze, gdy tylko król się ruszy, nawet jeśli potem wróci na pole wyjściowe.
Roszada jako broń taktyczna
Kluczem jest nowe pole wieży. Po O-O-O wieża ląduje na d1 i może od razu zaszachować króla na kolumnie d, związać figurę albo zaatakować coś, co zostało tam bez ochrony. Po O-O wieża na f1 może uderzyć wzdłuż kolumny f. Gdy król lub hetman przeciwnika stoi na tej kolumnie i nic go nie zasłania, roszada może dać szacha albo zdobyć materiał zupełnie znienacka.
Roszada może też być odpowiedzią na groźbę. Jeśli skoczek grozi widełkami na twojego króla i wieżę albo związanie na kolumnie e grozi utratą figury, roszada potrafi rozwiązać oba problemy naraz: król opuszcza strefę zagrożenia, a wieża wchodzi do gry.
Zdarza się nawet, że roszada matuje: wieża ląduje na nowym polu z szachem, a król przeciwnika nie ma wyjścia. To rzadkość i właśnie dlatego takie zadanie daje tyle satysfakcji.
Na co zwracać uwagę
- Twój król i jedna z twoich wież wciąż stoją na polach wyjściowych, a pola między nimi są puste.
- Król lub hetman przeciwnika stoi na kolumnie, na którą weszłaby twoja wieża.
- Twój król utknął w centrum i grozi mu związanie, widełki albo atak z odsłony.
- Figury przeciwnika celują w pola obok twojego króla i musisz sprawdzić, czy roszada jest jeszcze dozwolona.
Typowe błędy
Największy to po prostu nieuwzględnienie roszady wśród ruchów kandydujących. Rozwiązujący przeglądają szachy i bicia figurami, zapominając, że roszada też może być szachem. Drugi to błędna ocena, czy roszada jest przepisowa, na przykład przekonanie, że nie można zrobić długiej roszady, bo atakowane jest b1, albo że można zrobić roszadę, stojąc w szachu. Trzeci to roszada prosto pod atak, gdy nowa pozycja króla jest jeszcze bardziej odsłonięta niż stara.
Wskazówki
Dodawaj roszadę do ruchów kandydujących, dopóki masz do niej prawo. Wyobraź sobie wieżę na nowym polu i zapytaj, co stamtąd atakuje. Zanim ją wybierzesz, szybko sprawdź cztery warunki. W tych zadaniach drobny szczegół przepisów bywa całą puentą. A gdy roszada okaże się rozwiązaniem, zauważ, co dało jej siłę: nowa kolumna wieży, ucieczka króla czy jedno i drugie. Dzięki temu rozpoznasz ten motyw we własnych partiach.
