Uygulamada 1.000 bulmaca
Balestra matı uzun menzilli bir sürprizdir. Şah çeken taş birkaç kare uzaktaki bir fildir; vezir ise şahın dibinde bekler ve sessizce her kaçış karesini kapatır. Belirleyici hamle mütevazı görünen bir fil şahı olduğu için iki oyuncu da onu kolayca gözden kaçırır.
Çoğu zaman hiç rok yapmamış ya da piyon kalkanı sökülmüş bir şaha karşı ortaya çıkar.
Mat görüntüsü
Siyah şahın e8’de olduğu net bir örnek:
- b5’teki beyaz fil, c6 ve d7 boşken b5-e8 çaprazı boyunca şah çeker.
- f6’daki beyaz vezir gerisini kapatır.
Bütün komşu karelere bak. d7 filin hattında, yani kontrol altında. e7 ve f7’yi vezir vuruyor, f8 f dikeyi boyunca kontrol ediliyor, d8 de vezirin çaprazında e7 karesi üzerinden kontrol ediliyor. Siyahın c6 ya da d7’ye koyacak bir taşı yoksa ve hiçbir şey fili alamıyorsa bu mattır.
Çapraz açık kaldığı sürece fil daha uzaktan, örneğin a4’ten de şah çekebilir. Önemli olan, filin şaha yakın olmak zorunda olmamasıdır. Yakındaki işi vezir halleder, son noktayı fil koyar.
İki filin çaprazlarını şahın önünde kesiştirdiği Boden matını biliyorsan, Balestra matı sana tanıdık gelecek: burada ikinci filin görevini vezir üstlenir ve hatta daha fazla kareyi kapatır.
Uyarı işaretleri
Kalıp genellikle birkaç adımda kurulur:
- Vezirin, bir alma ya da şahtan sonra rakip kampın derinlerine, çoğu zaman şahın yanında altıncı yataya iner.
- Rakip şah hâlâ merkezde ya da rok yaptığı kanattaki piyonlar değişilmiş.
- Filin diğer kanatta, görünüşte oyunun dışında, ama şaha açık ya da neredeyse açık bir çaprazı var.
- O çaprazı tek bir rakip piyon ya da taş kapatıyor ve onu ortadan kaldırmak asıl bulmaca hamlesi.
Vezirin şaha yaklaştığında, şahın karesine giden her çapraza bir göz at. Uzaktaki bir fil eksik parça olabilir.
Sık yapılan hatalar
Saldıran için en büyük hata, onun yerine vezirle şah çekmektir. Vezir şahları doğal gelir ama çoğu zaman şahı güvenli bir yere kovalar. Bütün kareleri kontrol altında tutan şey sessiz fil şahıdır.
Bir başka hata, araya taş konup konamayacağını kontrol etmemektir. Uzun bir çaprazda çok kare vardır ve savunan bunlardan birine taş koyabiliyorsa mat ortadan kalkar.
Savunan için tehlike, çaprazlar açıkken şahı merkezde tutmaktır. Saldıran fili değişmek, c6 ya da d7’de bir piyon tutmak veya çapraza girmeye hazır bir taş bulundurmak riski azaltır. Rakip vezirin şahının yanında altıncı yataya yerleşmesine izin verirken de çok dikkatli ol.
Pratik ipuçları
- Vezirin rakip şaha yakınsa, hangi kaçış karelerini zaten kontrol ettiğini say. Geriye yalnızca bir çapraz hat kalıyorsa, o hat boyunca şah çekebilecek bir fil ara.
- Çaprazları kendi taşlarından şaha doğru değil, şahtan dışarı doğru tara. Açık hattı böyle bulmak daha kolay.
- Şah çekmeden önce çaprazda araya hiçbir taşın giremeyeceğinden emin ol.
Bu kalıp, yalnızca şahın çevresine değil bütün tahtaya bakan oyuncuları ödüllendirir.
