Uygulamada 1.052 bulmaca
Ölüm kutusu matı adını tahtada çizdiği şekilden alır. Kale ile vezir üçe üçlük bir karenin karşılıklı köşelerinde durur, rakip şah da bu karenin içinde kapana kısılır. Kale şahın hemen yanında şah çeker; vezir hem kaleyi korur hem de şahın kaçmak isteyeceği bütün kareleri tutar.
Pek çok koridor matının yakın akrabasıdır, ama şahın çevresinde hiç piyon olmasa bile işe yarar. Bu yüzden tanıması kesinlikle işine yarayacak bir kalıptır.
Kutu neye benzer
Siyah şahın g8’de olduğu net bir örnek:
- Beyaz kale h8’den, şahın hemen yanından şah çeker.
- Beyaz vezir f6’da, f6-h8 kutusunun karşı köşesinde durur.
- f7, g7 ve f8 kareleri boştur.
Şimdi kaçış karelerine tek tek bak. Vezir kaleyi f6-h8 çaprazından korur, yani şah onu alamaz. f8 hem kalenin hattında, şahın arkasındadır hem de vezir onu f dikeyinden tutar. f7 ile g7’yi vezir kapatır. h7’yi ise kale h dikeyinden görür. Mat.
Aynı kutu tahtanın başka yerlerinde de kurulur. Siyah şah e8’deyken d8’den kaleyle çekilen şah ve f6’daki vezir aynı kafesi oluşturur: kale d7’yi tutar, vezir e7 ile f7’yi kapatır ve kaleyi e7 üzerinden korur, f8 de kalenin hattındadır. Hepsinde ortak nokta şudur: kale ile vezir çaprazlama tam iki kare uzaktadır, şah da kenarda, kalenin hemen yanında, kutunun içindedir.
Bu mata nasıl ulaşılır
Ölüm kutusu çoğu zaman birkaç tipik hamlenin ardından ortaya çıkar:
- Vezirin rakip kampın derinlerine, genellikle altıncı yataya sızar; bu da çoğunlukla hatları açan bir alma ya da fedanın ardından olur.
- Kalenin son yataya uzanan açık bir dikeyi vardır ya da şah çekerek kenara geçebilir.
- Rakibin son yatayında yeterince savunucu yoktur, bu yüzden kalenin ineceği kare korunmaz.
- Vezirle kalenin ineceği kare arasındaki çapraz açıktır.
Vezirin rakip şahtan çaprazlama iki kare uzaktaysa, kutunun karşı köşesine bir kalenin inip inemeyeceğini kendine sor.
Sık yapılan hatalar
Saldıran tarafın en sık yaptığı hata, kaleyi vezirin aslında korumadığı bir kareye koymaktır. Aralarındaki çaprazda tek bir taş bile varsa şah kaleyi rahatça alır. Hamleyi oynamadan önce bu hattı gözünle izle.
Bir diğer hata da veziri, bir kaçış karesini açık bırakan bir kareye yerleştirmektir. f6’daki vezirle e6’daki vezir birbirine benzer görünür ama bambaşka kareleri tutar. Her kaçış karesini tek tek say.
Savunan taraf için tehlike işareti, şahından çaprazlama iki kare uzağa yerleşen rakip vezirdir. Aradaki karede, örneklerdeki e7 ya da g7 gibi, bir taş bulundur ya da açık dikeye kendi kaleni getir ki rakip kale son yataya inemesin.
Pratik ipuçları
- Rakip şahın çevresindeki üçe üçlük kareyi gözünde canlandır. Vezirin bir köşedeyse karşı köşeden kaleyle şah çekmenin yolunu ara.
- Çaprazın ortasındaki karenin boş olduğundan emin ol, çünkü vezirle kaleyi birbirine bağlayan o karedir.
- Bu fikri, kalenin önünü çoğu zaman açan koridor taktikleriyle birlikte düşün.
Kutuyu bir kez görmeye başladığında, bu matı yalnızca biraz üstün görünen pek çok konumda bulacaksın.
