Açmaz Bulmacaları: Taşı Bağla, Sonra Kazan

Açmazda bir fil, kale ya da vezir rakip bir taşa saldırır; o taş da kıpırdarsa arkasındaki daha değerli taşı açıkta bırakacaktır. Öndeki taş sıkışıp kalmıştır. Hâlâ tahtadadır ama artık görevini yapamaz; materyal kazanmak ya da mat etmek için çoğu zaman bu kadarı yeter.

Açmazlar çatallardan daha sessizdir. Nadiren anında bir şey kazandırırlar. Bunun yerine, konum çökene kadar tekrar tekrar saldırabileceğin bir zayıflık yaratırlar.

İki tür açmaz

Mutlak açmaz şaha karşı kurulan açmazdır. Açmazdaki taşın hattan çıkması kurallara aykırıdır, çünkü kendi şahını şaha açık bırakır. b5’teki beyaz filin c6’daki siyah atı e8’deki şaha karşı açmaza alması klasik bir örnektir: d7 boş kaldıkça o at yerinden kıpırdayamaz.

Göreceli açmaz başka herhangi bir taşa, genellikle vezire ya da kaleye karşı kurulan açmazdır. g5’teki filin f6’daki ata vurması, arkada da d8’de vezirin durması standart örnektir. At kurallara göre oynayabilir, ama oynarsa veziri verir. Göreceli açmaz bozulabilir, bazen bir karşı saldırıyla bile; bu yüzden biraz daha fazla hesap ister.

Bulmacada açmazı nasıl tanırsın

Hatlara bak. Fillerinden, kalelerinden ve vezirinden çıkan, karşılaştıkları ilk rakip taşın içinden geçen hayali ışınlar çiz ve o taşın arkasında ne durduğuna bak. İşine yarayacak işaretler:

• Rakip şah ve vezir aynı dikeyde, yatayda ya da çaprazda.
• Bir taş önemli bir şeyi savunuyor ama daha değerli bir taşın önünde duruyor.
• Rakip taş açmazda ve bir kez saldırı altında, sen de ikinci bir saldıran, çoğu zaman bir piyon ekleyebiliyorsun.
• Açmazdaki taş bir kareyi koruyor gibi görünüyor ama gerçekte o korumayı kullanmak için kıpırdayamıyor.

Son işaret bulmacaların gözdesidir. Bir kareyi koruyor gibi görünen açmazdaki at bir yanılsamadır ve çözüm çoğu zaman ona güvenen oyuncuyu cezalandırır.

Açmazdan adım adım yararlanmak

Bir taş açmaza girdiğinde olağan plan basittir: ona savunanlardan daha fazla taşla saldır, mümkünse değeri düşük bir taşla. Açmazdaki taşın üstüne yürüyen bir piyon özellikle acımasızdır, çünkü taş kaçamaz. Bir diğer güçlü fikir, açmazdaki taşın savunucularına saldırmak ya da o taş kıpırdayamazken normalde koruyacağı bir yere vurmaktır.

Şunu unutma: açmazdaki taş yine de şah çeker ve rakip şah için kareleri tutmaya devam eder. Kendi şahına karşı açmazdaki bir at, senin şahının yanına gelmesini yine de engelleyebilir.

Kaçınılması gereken hatalar

• Göreceli açmazı abartmak. Rakibin onu şah çekmek ya da vezirine saldırmak gibi daha büyük bir tehdit yaratan bir hamleyle bozabilir.
• Devamını düşünmeden açmaz kurmak. Açmazdaki taşa saldıracak hiçbir şey yoksa açmaz sadece rahatsız eder. İkinci hamlenin ne olacağını kendine sor.
• Açmaza kendi ayağınla girmek. Rok yapmadan ya da vezirini oynamadan önce, taşlarından birinin açık bir hatta değerli bir taşın önünde kalıp kalmayacağını kontrol et.

Pratik ipuçları

1. Aynı hatta duran şah ve veziri ara. Birkaç saniye sürer ve şaşırtıcı sayıda taktik bulur.
2. Saldıran ekle, değişme. Açmaz sürdükçe erkenden almak yerine açmazdaki taşın üzerindeki baskıyı artır.
3. Canın yanmadan açmazdan çık. Açmaza alınan sensen, şahı ya da veziri bir hamle erken hattan çekmek çoğu zaman bütün oyunu kurtarır.

Springer bir tavsiye daha eklerdi: kendi şahının önündeki at, en sık açmaza alınan taştır; bu görüntüyü anında tanımayı öğren.