Kırlangıç Kuyruğu Matı: Vezir Şahla Yüz Yüze

Kırlangıç kuyruğu matı, güvercin kuyruğu matının yakın akrabasıdır ama geometrisi 45 derece döndürülmüştür. Vezir, şahın hemen önünde, aynı dikey ya da yatayda durur ve başka bir taş tarafından korunur. Şahın çevresindeki kareler arasında yalnızca ikisini kontrol etmez: şahın arkasındaki iki çapraz kare. Savunanın kendi taşları tam olarak bu iki karede durduğunda şah kapana kısılır ve etrafındaki şekil çatallı bir kuyruğa benzer.

Bu mat en çok, rok yaptığı yerden kovalanan bir şah tahtanın ortasında dolaşırken görülür.

Mat konumu

Net bir örnek: Siyah şah e7’de, siyah kaleler d8 ve f8’de. Beyaz vezir, d5’teki beyaz bir piyonla korunarak şahın hemen önüne, e6’ya iner.

Şimdi şahın etrafındaki her kareyi kontrol et:

• e6: vezir; d5 piyonu koruduğu için alınamaz.
• d6 ve f6: 6. yatayda, vezirin kontrolünde.
• d7 ve f7: vezirin çapraz komşuları, kontrol altında.
• e8: e dikeyinde şahın arkasında, hâlâ vezirin hattında.
• d8 ve f8: vezirin ulaşamadığı tek kareler, Siyahın kendi kaleleriyle kapalı.

Bu mattır. Kalıp her yöne döndürülebilir: Yatayda şahın yanında duran bir vezir de aynı şekilde işler, yeter ki uzak taraftaki iki çapraz kare savunanın taşlarıyla dolu olsun.

Gelmeden önce fark etmek

Kırlangıç kuyruğu, piyonlarının arkasında güvenle duran bir şaha karşı nadiren ortaya çıkar. Şu durumlara dikkat et:

• Şah tahtanın ortasına doğru kovalanmış, çoğu zaman f7 ya da e6’daki bir fedadan sonra.
• Vezirin şahın hemen yanına inebiliyor ve onu destekleyecek bir piyonun, atın ya da filin var.
• Savunanın şahın arkasında yığılmış taşları var; genellikle hiç oyuna girmemiş ya da geri çekilmiş kaleler veya hafif taşlar.

Kilit hamle çoğu zaman sessiz bir hazırlıktır: vezirin ineceği kareyi destekleyecek bir piyon sürüşü ya da o kareyi kontrol eden bir at sıçrayışı. Ardından vezirle çekilen şah son darbeyi vurur.

Sık yapılan hatalar

Saldıranın tipik hatası bunu güvercin kuyruğu matıyla karıştırmaktır. Vezir şahın çapraz komşusuysa kontrol edilmeyen kareler farklıdır ve onları başka taşların kapatması gerekir. Şahın çevresini her zaman kare kare say. Ayrıca vezirin koruyucusunun önce alınamayacağından ya da açmaza sokulamayacağından emin ol.

Savunanın hatası genellikle evini çoktan terk etmiş bir şahın arkasındaki kalabalık son yataydır. İki çapraz kaçış karesinde duran kaleler ya da filler hapishane duvarına dönüşür. Şahın merkezdeyse ve rakip vezir yaklaşıyorsa en az bir çapraz kaçış karesini boş tutmaya çalış.

Nasıl çalışılır

1. İkisini birlikte öğren. Güvercin kuyruğu: Vezir şaha çaprazdan değer, iki düz kare kapalıdır. Kırlangıç kuyruğu: Vezir şaha düz hattan değer, iki çapraz kare kapalıdır. İkisini de bilirsen tahmine gerek kalmaz.
2. Önce koruyucuyu ara. Şahın yanındaki vezir ancak korunuyorsa mat eder; o yüzden başka bir şey hesaplamadan önce destekleyen taşı bul.
3. İpuçlarını akıllıca kullan. Bir bulmacada takılırsan vezirinin destekle şahın yanındaki hangi kareye ulaşabileceğini sor. Bu soru genellikle cevabı ortaya çıkarır.

Bu bulmacalardan birkaç tur çözdükten sonra merkezdeki bir şahın yenilgiye tek bir vezir hamlesi uzaklıkta olduğunu anında görürsün.