Mat stłoczony: jak jeden skoczek matuje króla

Niewiele matów daje tyle satysfakcji co ten. Król siedzi w rogu, otoczony własną armią, a pojedynczy skoczek wskakuje i kończy partię. Nikt nie może zbić skoczka, szacha skoczkiem nie da się zasłonić, a król nie ma dokąd pójść. Dusi się wśród własnych figur i stąd nazwa: mat stłoczony, nazywany też matem zduszonym.

Mat stłoczony zdarza się częściej, niż mogłoby się wydawać, zwłaszcza gdy obrońca zrobił roszadę i trzyma wokół króla gęsto ustawione figury.

Obraz do zapamiętania

Klasyczne ustawienie: czarny król stoi na h8, czarna wieża na g8, a czarne piony na g7 i h7. Biały skoczek ląduje na f7 z szachem. Wszystkie trzy sąsiednie pola króla, g8, g7 i h7, są zajęte przez jego własne bierki. Szacha skoczkiem nie da się zasłonić, a wieża z g8 nie sięga f7. Koniec partii.

Lustrzane odbicie też działa, z królem na h1 lub a8 albo z innym zestawem blokujących bierek. Jedyny warunek: każde pole wokół króla jest zajęte przez jego własne bierki, a pole skoczka jest bezpieczne od bicia.

Słynna droga do mata

Mat stłoczony rzadko bierze się znikąd. Najbardziej znany manewr wymaga hetmana na przekątnej a2-g8 i skoczka blisko króla. Załóżmy, że czarny król stoi na h8 z pionami na g7 i h7 i wieżą na e8, a białe mają hetmana na c4 i skoczka na g5:

1. Sf7+ i król musi się cofnąć: Kg8.
2. Sh6+, podwójny szach skoczkiem i stojącym za nim hetmanem. Pomaga tylko ruch królem: Kh8 (po Kf8 jest Hf7#).
3. Hg8+!, ofiara hetmana. Król nie może bić, bo skoczek z h6 kryje g8, więc musi to zrobić wieża: Wxg8.
4. Sf7#, a król jest pogrzebany przez własną wieżę i piony.

Szukaj tego, gdy twój hetman celuje w g8 wzdłuż przekątnej, a wrogi król utknął przy rogu.

Gdzie mylą się atakujący i obrońcy

Atakujący często widzą ofiarę hetmana, ale zapominają sprawdzić, czy obrońca nie ma innego wyjścia. Zanim oddasz hetmana na g8, upewnij się, że król naprawdę nie może go zbić i że żadna inna figura nie może bić zamiast wieży. Jeśli przeciwnik może odbić czymś innym niż wieża, róg może pozostać otwarty.

Obrońcy przegrywają z tym schematem zwykle przez tłok. Zostawienie wieży na g8 lub f8, gdy król chowa się na h8, odbiera mu ostatnie pole ucieczki. Inny częsty błąd to ignorowanie skoczka na g5 lub e5, który jest tylko jeden skok od f7.

Wskazówki, jak szybciej go zauważać

• Policz wolne pola króla. Jeśli wynik to zero, zacznij szukać każdego szacha skoczkiem, nawet najdziwniejszego.
• Pilnuj przekątnej a2-g8. Hetman albo goniec na niej w połączeniu z pobliskim skoczkiem to ustawienie pod całą sekwencję.
• Pokochaj podwójny szach. Podwójny szach zmusza króla do ruchu, a właśnie tak zaganiasz go z powrotem do rogu.
• Myśl o f2 i f7 już w debiucie. Na tych polach skoczki lądują z szachem, a za nimi często idą pomysły na mat stłoczony.

Mat stłoczony to świetna zabawa, a gdy zobaczysz go kilka razy, oczy same zaczną ci się świecić, ilekroć król schowa się w zatłoczonym rogu.